Yapı Malzemeleri CE Belgesi: Ürününüz CE Mi, G İşareti Mi Taşıyacak?
Yapı malzemesi üreten bir firma "CE belgesi almak istiyorum" dediğinde aslında iki ayrı soruyu iç içe geçirmiş olur. Ürünüm hangi mevzuat rejimine giriyor, performansımı kime ve hangi belgeyle beyan ediyorum? Yapı malzemeleri, CE dünyasının en farklı işleyen alanı. Makine ya da oyuncak tarafındaki mantık burada geçmez; üstelik Türkiye'nin kendine özgü bir G işareti rejimi işler ve iki işaret birbirinin yerine geçmez.
Aşağıda üretici, ithalatçı ve müteahhit tarafında en çok tıkanan başlıkları tek tek açıyoruz. Hangi ürün hangi rejime girer, performans nasıl beyan edilir, denetim masasında ne istenir? İşaretin genel mantığını CE işareti rehberinde anlatmıştık; burada yalnızca yapı malzemesine özgü tarafı ele alıyoruz.
Yapı Malzemesinde CE, "Uygunluk" Değil "Performans" Beyanıdır
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB), Resmî Gazete'de 10 Temmuz 2013 tarih ve 28703 sayı ile yayımlandı ve 1 Temmuz 2013'ten geçerli olacak şekilde yürürlüğe girdi. Dayandığı AB metni, kısaca CPR olarak anılan (AB) No 305/2011 sayılı Yapı Malzemeleri Tüzüğü.
Diğer CE mevzuatlarında üretici, ürününün belirli güvenlik gereklerini karşıladığını beyan eder. Yapı malzemesinde mantık değişir; mevzuat bir eşik koymak yerine ortak bir ölçü dili kurar. Üretici, beyan ettiği kullanım amacı için en az bir temel karakteristiğin performansını sayıyla, sınıfla veya seviyeyle açıklar. Beyan etmediği karakteristiklerin karşısına NPD (Performans Belirlenmemiştir) yazması yeterlidir, mevzuata aykırı bir durum oluşmaz.
Yönetmelik Madde 10(4) uyarınca CE işaretli bir yapı malzemesinin piyasada bulunması, beyan edilen performanslar ilgili kullanıma ilişkin Türkiye'deki gerekleri karşıladığı sürece engellenemez. CE işareti pazara giriş biletidir; ürünün belirli bir projede kullanılabilirliğine deprem, yangın ve ısı yalıtımı mevzuatı karar verir.
Aynı ürün grubundaki iki üreticinin performans beyanları taban tabana farklı olabilir ve ikisi de kurallara uygundur. Karşılaştırma yükü proje müellifinde, şantiyede ve satın alma masasında kalır.
Ürününüzün Uyumlaştırılmış Standardı Var mı? EK ZA Testi
Rejimi tek bir soru belirler: ürününüzün uyumlaştırılmış Avrupa standardı (hEN) var mı? Cevabı kendiniz de bulabilirsiniz. Elinizdeki EN standardının sonunda EK ZA (Annex ZA) bölümü varsa standart uyumlaştırılmıştır ve ürün CE kapsamına girer. EK ZA taşımayan bir EN standardı hEN sayılmaz.
Bakanlığın akış şeması dört basamakta ilerler.
- hEN var → CE işareti zorunlu, performans beyanı düzenlenir.
- hEN yok ama ürün için Avrupa Değerlendirme Esası (EAD) mevcut → Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) alınıp CE iliştirilebilir. ETA yolu üreticinin tercihine bağlıdır, zorunlu tutulmaz.
- Ne hEN ne ETA var, ulusal standart (TS) var → G işareti.
- Hiçbiri yok; yenilikçi ürün, takım malzeme veya prototip → Ulusal Teknik Onay (5 yıl geçerli, yenilenebilir) → G işareti.
Avrupa Komisyonu, CPR kapsamındaki uyumlaştırılmış standartların güncel referanslarını topluca yayımlar. Türkiye tarafında liste, Yönetmelik Madde 19(3) uyarınca Bakanlıkça duyurulur; referans ararken Bakanlığın o an yürürlükteki tebliğine bakmak gerekir, çünkü eski tarihli tebliğler zamanla yürürlükten kalkar ve internette dolaşan ek listeleri geçerliliğini yitirir. Hangi ürün gruplarının genel olarak CE kapsamında sayıldığını CE zorunlu ürünler listesinde görebilirsiniz.
CE İşareti ile G İşareti: Birbirini Dışlayan İki Rejim
G işaretinin dayanağı, Yapı Malzemelerinin Tabi Olacağı Kriterler Hakkında Yönetmelik'tir (RG 26/6/2009-27270) ve 1 Temmuz 2010'dan itibaren fiilen zorunludur. Aynı yönetmeliğin Madde 5(6) hükmü tartışmayı bitirir: "Bir malzeme aynı anda her iki işareti birden taşıyamaz."
| Konu | CE İşareti | G İşareti |
|---|---|---|
| Dayanak | Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB), RG 10/7/2013-28703 | Yapı Malzemelerinin Tabi Olacağı Kriterler Hakkında Yönetmelik, RG 26/6/2009-27270 |
| Kapsam ölçütü | Uyumlaştırılmış standart (hEN) veya ETA var | hEN/ETA yok, ulusal standart (TS) veya Ulusal Teknik Onay var |
| Geçerlilik alanı | AB ve AEA genelinde serbest dolaşım | Yalnızca Türkiye iç pazarı; ihracat pasaportu değildir |
| Üreticinin beyanı | Performans Beyanı (DoP), EK-3 formatında | G Uygunluk Belgesi veya G Uygunluk Beyanı |
| Değerlendirmeyi yapan | Onaylanmış Kuruluş | Uygunluk Değerlendirme Kuruluşu (UDK) |
| Teknik onay yolu | Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) | Ulusal Teknik Onay (5 yıl) |
Bir ürünün hEN'i yayımlanıp eş-varlık dönemi bitince ürün G'den çıkar, CE'ye geçer. Geçiş tek yönlü işler. Sahada en çok karıştırılan iki örneği ayrı ayrı görmekte fayda var.
- Profil mi, pencere mi? Ham PVC pencere profili (TS EN 12608-1) uyumlaştırılmış standart kapsamının dışında kalır ve G rotasına girer. Aynı profilden üretilen bitmiş pencere ise EN 14351-1 kapsamında CE taşır. Profil üreticisi ile doğrama imalatçısının yükümlülüğü ayrışır.
- Betonun paradoksu. TS EN 206 uyumlaştırılmış bir standart olmadığından hazır beton CE taşımaz; TS EN 206 ile TS 13515 ikilisi üzerinden Uygunluk Teyit Sistemi 1+ ile G işareti alır. Oysa betonun bileşenlerinin neredeyse tamamı CE'lidir: çimento (EN 197-1), agrega (EN 12620), kimyasal katkı (EN 934-2), uçucu kül (EN 450-1).
İnşaat demiri de G tarafındadır (TS 708) ve 2023'ten beri İnşaat Demiri İzleme Sistemi'ne (İDİS) kayıt zorunludur. Bir betonarme binada CE'li ve G'li malzemeler zaten yan yana durur; gönüllü bir kalite işareti olan TSE belgesi ise üçüncü kategoriyi oluşturur.
PDDD Sistemleri: Onaylanmış Kuruluş İşin Ne Kadarına Giriyor?
Performansın değişmezliğinin değerlendirilmesi ve doğrulanması, mevzuattaki kısaltmasıyla PDDD (AB tarafında AVCP), üretici ile onaylanmış kuruluş (mevzuattaki adıyla görevlendirilen kuruluş) arasındaki iş bölümünü tanımlar. Sistemi ne üretici ne danışman ne de kuruluş seçer; Avrupa Komisyonu belirler, uyumlaştırılmış standardın EK ZA bölümüne yazar, Bakanlık duyurur.
| Sistem | İmalatçının görevi | Onaylanmış kuruluşun görevi | Ortaya çıkan çıktı |
|---|---|---|---|
| 1+ | Fabrika üretim kontrolü (FÜK), test planına göre numune testleri | Performans değerlendirmesi, tesis ve FÜK başlangıç denetimi, sürekli gözetim, kendi aldığı numunelerle denetim testi | Performans değişmezlik belgesi |
| 1 | FÜK, planlı numune testleri | 1+ ile aynı, yalnızca denetim testi yok | Performans değişmezlik belgesi |
| 2+ | Performans değerlendirmesini kendisi yapar, FÜK, planlı testler | Yalnızca başlangıç denetimi ve sürekli gözetim | Fabrika üretim kontrolü uygunluk belgesi |
| 3 | Yalnızca FÜK | İmalatçının aldığı numune üzerinden performans değerlendirmesi; fabrika denetimi yok | Test raporu (belge düzenlenmez) |
| 3+ (20/2/2026'da eklendi) | Girdi ve varsayım verisi toplayarak performans değerlendirmesi, FÜK | Girdi, varsayım, değerlendirme, süreç ve yazılım kullanımının geçerli kılınması; üretim tesisinin ilk denetimi | Geçerli kılma raporu |
| 4 | Performans değerlendirmesi ve FÜK, ikisi de imalatçıda | Görev yok | Yalnızca üreticinin beyanı |
Denetimlerde aynı üç yanlış dönüp durur. Sistem 3'te fabrika denetimi bulunmaz, çıktı bir belge değil rapordur. Sistem 2+'da tip testini onaylanmış kuruluş yapmaz; performans değerlendirmesi imalatçının görevidir. Eski CPD dönemindeki "Sistem 2" ise 305/2011 ile birlikte listeden çıkarıldı. Onaylanmış kuruluşun hangi ürünlerde ve hangi yetkiyle devreye girdiğini onaylanmış kuruluş başlığı altında ayrıca ele aldık.
Aynı ürün için birden fazla sistem geçerli olabilir ve onaylanmış kuruluşun görevleri kümülatif işler. Beyan edilen performans sınıfı yükseldikçe daha ağır bir sistem devreye girebilir. Ürününüzün tabi olduğu sistemi, seçtiğiniz kullanım amacına ve beyan sınıfına göre standardın EK ZA bölümünden teyit etmek gerekir.
Performans Beyanı (DoP): "CE Belgesi" Diye Bir Doküman Yok
Piyasada "CE sertifikası" adıyla anılan şeyin mevzuatta bir karşılığı yok. Üreticinin dosyasında onaylanmış kuruluşun düzenlediği performans değişmezlik belgesi (Sistem 1+ ve 1), fabrika üretim kontrolü uygunluk belgesi (Sistem 2+), laboratuvar test raporu (Sistem 3) ya da hiçbiri (Sistem 4) yer alır. Hepsinin üstünde üreticinin kendi imzaladığı performans beyanı durur.
Madde 10(2) uyarınca performans beyanı düzenlenmeden ürüne CE işareti konulamaz. Denetimde çıkan uygunsuzlukların önemli kısmı tam buradan doğar; üretici, onaylanmış kuruluştan aldığı FÜK belgesini "CE belgem" sanır ve beyanı hiç hazırlamaz.
EK-3'teki forma göre düzenlenen beyanın içeriği Madde 8'de sayılmıştır: ürün tipine has tanımlama kodu, kullanım amacı, imalatçı ve varsa yetkili temsilci bilgisi, uygulanan PDDD sistemi, uyumlaştırılmış standardın veya ETA'nın referans numarası ile yayım tarihi, onaylanmış kuruluşun adı ve kimlik numarası, temel karakteristiklerin listesi, beyan edilen performanslar ve beyan edilmeyenler için NPD ibaresi. Beyanın arkasındaki dosyanın nasıl kurulduğunu CE teknik dosya hazırlama yazımızda adım adım işledik.
Üç ayrıntı sürekli atlanır.
- Beyan Türkçe düzenlenir (Madde 9). İthal üründe yalnızca İngilizce bir DoP yeterli sayılmaz.
- Performans beyanı ve teknik dosya, piyasaya arzdan itibaren on yıl saklanır.
- Beyan zorunluluğunun istisnaları Madde 7'de sınırlıdır: tek bir yapıya özgü, sipariş üzerine üretilip yine üretici tarafından monte edilen malzeme; şantiye mahallinde imal edilen malzeme; tescilli kültür varlığı yapıların yenilenmesi için endüstriyel olmayan süreçte üretilen malzeme.
Yapı malzemesi dışındaki ürünlerde düzenlenen AT Uygunluk Beyanı performans beyanıyla sık sık karışır; ilki ürünün kurallara uygunluğunu, ikincisi ölçülmüş performansını ilan eder. Aynı şekilde yapı malzemelerinde A-H uygunluk değerlendirme modülleri de işlemez; yerlerini yukarıdaki PDDD sistemleri alır.
Denetim Masası: 2025'te 154,5 Milyon TL Ceza
Rakamlar soyut kalmıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2025 yılında yapı malzemesi üreticilerine 23.425 denetim yaptı, 686 uygunsuzluk tespit etti ve 154.563.468 TL idari para cezası uyguladı. Denetim ağırlığı hazır beton, kâgir birimler, ısı ve su yalıtım malzemeleri, plastik boru sistemleri, kapı-pencere, kablolar ve yapıştırıcılarda toplandı.
Yaptırımın dayanağı artık 4703 değil, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu (RG 12/3/2020-31066). İdari para cezaları 7223 sayılı Kanun uyarınca her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; güvenlik hükümlerine aykırılık, uygunluk işaretinin gerçeğe aykırı düzenlenmesi ya da taklidi (Md. 13/2) ve üçüncü tarafları yanıltacak işaret konulması (Md. 13/5) için farklı ceza bantları işler. Güncel tutar için o yıl yürürlükteki tarifeye bakmak gerekir. Aynı uygunsuzluk iki yıl içinde tekrarlanırsa ceza her seferinde ikiye katlanır.
İthalatçı tarafında kapı sınırda açılır. Yapı Malzemelerinin İthalat Denetimi Tebliği kapsamında süreç TAREKS üzerinden risk esaslı yürür; fiili denetime düşen partide performans beyanı, test raporları ve işaret kontrolü istenir.
İhale ve Şantiye: Belge Hangi Aşamada İsteniyor?
İki rejim var ve sürekli karışır. Kamuya mal satıyorsanız, Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Madde 42(3) uyarınca malın piyasaya arzına ilişkin zorunlu belgeler doğrudan yeterlik belgesi olarak istenebilir; performans beyanınız yoksa teklif değerlendirme dışı kalır.
Yapım işi yüklenicisiyseniz tablo değişir. Kamu İhale Kurulu'nun 2013/UY.II-1556 sayılı kararında, CE belgesinin yapım işi ihalesinde yeterlik kriteri olarak istenemeyeceği belirtildi; gerekçe, yükümlülüğün sözleşmenin yürütülmesi aşamasına ait olmasıydı. Yapım İşleri Genel Şartnamesi Madde 15 ise yapı denetim görevlisine, uygun bulmadığı malzemeyi işe sokmama ve on gün içinde şantiyeden çıkarttırma yetkisi verir. Hangi belgenin hangi ihale türünde arandığını ihalede istenen kalite belgeleri karşılaştırmasında bulabilirsiniz.
Çelik, Alüminyum ve Mantolamada Özel Rotalar
Taşıyıcı çelik ve alüminyum yapı elemanları 98/214/AT kararı uyarınca Sistem 2+'ya tabidir ve CE'nin dayanağı her iki malzemede de EN 1090-1'dir. Kaynak yeterliliği, fabrika üretim kontrolü ve imalat sınıfı tarafını EN 1090 belgesi yazısına bıraktık.
Alüminyumun taşıyıcı olmayan kullanımları başka rotalara girer; pencere ve kapılar EN 14351-1, giydirme cephe sistemleri EN 13830 kapsamındadır. Mantolama paket sistemleri (ETICS) için uyumlaştırılmış standart henüz yayımlanmadığından EAD 040083-00-0404 üzerinden ETA alınarak ihtiyari CE mümkündür; sistemin bileşenleri (EPS, taşyünü, sıva, file, dübel) kendi standartları üzerinden zaten CE'lidir. Ürün ailenizin hangi rotaya girdiğini standardın EK ZA bölümünden teyit etmek, süreç başlamadan önceki ilk adımdır.
2026 Değişikliği: Sistem 3+ ve Yeni AB Tüzüğü
20 Şubat 2026 tarih ve 33174 sayılı Resmî Gazete ile Yapı Malzemeleri Yönetmeliği'nin Ek-5'i tümüyle değiştirildi. Sistem sayısı beşten altıya çıktı ve listeye Sistem 3+ eklendi. Yeni sistem, ürünün çevresel sürdürülebilirlik değerlendirmesinin onaylanmış bir kuruluşça geçerli kılınmasını öngörür. Çıktısı bir belge değil geçerli kılma raporudur; kuruluş ayrıca şirkete özgü verileri teyit etmek için üretim tesisini bir kez denetler. Piyasadaki "PDDD sistemleri 1+, 1, 2+, 3, 4'tür" biçimindeki anlatımlar artık eksik kalıyor.
AB tarafında (AB) 2024/3110 sayılı yeni Yapı Malzemeleri Tüzüğü 8 Ocak 2026'dan itibaren uygulanıyor. Beyanın adı "performans ve uygunluk beyanı" (DoPC) olarak değişti, çevresel temel karakteristikler kademeli takvimle zorunlu hale geliyor ve Dijital Ürün Pasaportu gündeme girdi.
Panik gerektiren bir durum yok. Yeni tüzüğün Madde 94'ü uyarınca 305/2011'in çekirdek hükümleri (performans beyanı, CE işareti, PDDD sistemleri, Ek III ve Ek V dâhil) 8 Ocak 2040'a kadar yürürlükte kalıyor. Madde 95(3) gereği bugün yürürlükteki uyumlaştırılmış standartlar, Komisyon geri çekene kadar geçerli. EN 197-1 veya EN 14351-1 ile CE işaretliyorsanız süreciniz aynen devam ediyor; geçiş ürün ailesi bazında ve ilgili uygulama tasarrufundan bir yıl sonra işliyor.
Belgenin geçerlilik mantığı da sık sorulur. Performans beyanının son kullanma tarihi olmaz; ürün tipi değişmedikçe geçerli kalır. Sistem 1+, 1 ve 2+'da ise onaylanmış kuruluşun periyodik gözetimi aksarsa belge askıya alınır. Ayrımın ayrıntısını CE belgesi geçerlilik süresi tarafında açıkladık.
Ürün ailenizin hangi rejime girdiğini, hangi PDDD sistemine tabi olduğunuzu ve performans beyanınızın eksiklerini birlikte çıkarmak isterseniz iletişim sayfamızdan DIM Danışmanlık ekibine ulaşabilirsiniz.