EN 1090 FPC (Fabrika Üretim Kontrolü) Nedir? Kapsamı Ve Denetimi

Çelik ve alüminyum taşıyıcı imalatının CE işareti taşıması, ürünün bir kez test edilmesiyle bitmez; üreticinin fabrikada kurduğu ve sürekli işlettiği bir kontrol sistemine dayanır. EN 1090-1, bu sistemin adını Fabrika Üretim Kontrolü (Factory Production Control, kısaca FPC) olarak koyar ve işaretlemenin ön koşulu sayar. FPC, tek seferlik bir evrak yığını değil; malzeme girişinden kaynak koordinasyonuna, muayeneden sevkiyata kadar her adımı kayıt altına alan yaşayan bir düzendir. Aşağıda FPC'nin neyi kapsadığını, neden zorunlu olduğunu, Onaylanmış Kuruluşun bunu nasıl belgelendirdiğini ve ISO 9001 ile arasındaki farkı ayrı ayrı ele alıyoruz.

FPC, EN 1090-1'in CE işaretlemesi için istediği kalıcı üretim kontrol sistemidir. Üretici sistemi kurar ve sürdürür; bağımsız bir Onaylanmış Kuruluş ilk denetimle sistemi belgelendirir ve gözetimle sürekliliğini denetler. FPC olmadan yayımlanan bir Performans Beyanı (DoP) ve CE işareti hukuken dayanaksız kalır. Kümenin ana rehberinde EN 1090 belgesi nedir sorusunun tüm çerçevesini bulabilirsiniz.

FPC Neden EN 1090-1'de Zorunlu?

Yapı Malzemeleri Regülasyonu (CPR 305/2011), taşıyıcı çelik ve alüminyum bileşenleri sürekli performansı beyan edilmesi gereken ürünler arasına alır. EN 1090-1 de bu regülasyonun uyumlaştırılmış standardı olarak, üreticinin beyan ettiği performansın her partide tekrarlanabilir biçimde sağlandığını kanıtlamasını ister. Tek bir numunenin laboratuvarda geçmesi yetmez; asıl mesele bir sonraki imalatın da aynı kurallara göre çıkmasıdır. FPC tam da bu tekrarlanabilirliği güvence altına alan mekanizmadır.

Sistemin ağırlığı sabit değildir. EN 1090-2, imalatı EXC1'den EXC4'e uzanan uygulama sınıflarına (Execution Class) ayırır. Sınıf yükseldikçe kaynak denetimi, muayene sıklığı ve kayıt derinliği belirgin biçimde sıkılaşır; köprü ya da yüksek yapı gibi kritik taşıyıcılarda FPC'nin talep ettiği kontrol seviyesi, hafif çelik bir sundurmadan çok daha katıdır. Üretici, hangi EXC sınıfında çalışıyorsa FPC'sini o seviyenin gereklerine göre kurmak zorundadır. Sınıf ayrımının tümünü EN 1090 uygulama sınıfları (EXC) yazımızda inceleyebilirsiniz.

FPC Neleri Kapsar?

Fabrika Üretim Kontrolü, imalathanenin tüm kalite iskeletini tarif eder. Dokümante edilmiş bir FPC el kitabıyla başlar; personelin yetkinliğinden ekipmanın kalibrasyonuna, malzemenin izlenebilirliğinden uygunsuzluğun yönetimine kadar uzanan bir zincirdir. Aşağıdaki tablo, sistemin ana bileşenlerini ve her birinin somut olarak neyi içerdiğini gösterir.

Zincirin en hassas halkası kaynaktır. Taşıyıcı bir bileşenin dayanımı büyük ölçüde kaynağın kalitesine bağlı olduğundan, FPC kaynak kalite yönetimini ISO 3834 belgesi gerekliliklerine bağlar. Kaynak koordinatörünün atanması, WPS/WPQR dosyalarının hazırlanması ve kaynakçı onaylarının güncel tutulması bu başlığın gövdesini oluşturur. Malzeme tarafında ise EN 10204 tip 3.1 sertifikalarıyla sağlanan izlenebilirlik, hangi çeliğin hangi bileşende kullanıldığını geriye dönük olarak kanıtlayabilmeyi mümkün kılar.

Onaylanmış Kuruluş FPC'yi Nasıl Denetler?

Üretici sistemi kurduktan sonra devreye bağımsız bir taraf girer. EN 1090-1 kapsamında yetkili bir Onaylanmış Kuruluş (Notified Body), fabrikaya gelerek ilk tip denetimini yapar; FPC el kitabını, kaynak dokümantasyonunu, kalibrasyon ve izlenebilirlik kayıtlarını yerinde inceler. Sistem gereklilikleri karşılıyorsa kuruluş, Fabrika Üretim Kontrolü Performans Sürekliliği Sertifikası'nı (Certificate of Constancy of Performance) düzenler. Belgelendiren tarafın rolünü Onaylanmış Kuruluş nedir yazımızda görebilirsiniz.

Denetim tek seferle bitmez. Onaylanmış Kuruluş, belirli aralıklarla tekrarlanan gözetim denetimleriyle sistemin işlemeye devam ettiğini doğrular. Sertifika alındıktan sonra üretici, bileşenlerinin performansını beyan eden Performans Beyanı'nı (DoP) kendi sorumluluğunda yayımlar ve ürüne CE işaretini uygular. Süreç adımlarının bütününü ve EN 1090 belgesi nasıl alınır sorusunun cevabını ilgili yazımızda bulabilirsiniz.

FPC ile ISO 9001 Arasındaki Fark

Sık karıştırılan iki kavramı ayırmakta yarar var. ISO 9001, sektörden bağımsız genel bir kalite yönetim sistemi standardıdır; müşteri memnuniyeti, süreç yönetimi ve sürekli iyileştirme üzerine kuruludur. FPC ise doğrudan EN 1090'a ve taşıyıcı çelik/alüminyum ürüne özgüdür; kaynak koordinatörü, EXC sınıfı, malzeme izlenebilirliği gibi ürüne özel şartları zorunlu tutar.

Mevcut bir ISO 9001 sistemi FPC kurulumunu belirgin biçimde kolaylaştırır; doküman kontrolü, eğitim kayıtları ve iç denetim gibi ortak omurga yeniden kurulmak zorunda kalmaz. Yine de ISO 9001, FPC'nin yerini tutmaz. CE işaretlemesi için EN 1090-1'in istediği ürüne özgü kontroller ayrıca kurulmalı ve Onaylanmış Kuruluşça belgelendirilmelidir. İkisi birbirini tamamlar, biri diğerinin muafiyeti değildir.

Danışman ile Belgelendiren Aynı Kişi Değildir

FPC sürecinde iki ayrı rol vardır ve bunların karıştırılması ciddi zaman kaybına yol açar. DIM Danışmanlık bir danışmanlık firmasıdır; fabrikada FPC sistemini kurar, el kitabını ve prosedürleri hazırlar, kaynak dokümantasyonunu düzenler, personel ve kalibrasyon kayıtlarını yapılandırır ve denetime hazır hale getirir. Belgeyi ya da CE işaretlemesinin dayanağı olan sertifikayı ise DIM vermez; bunu yalnızca bağımsız, akredite bir Onaylanmış Kuruluş düzenler. Danışman sistemi hazırlar, belgelendiren kuruluş denetler ve karar verir; tarafsızlık ancak bu ayrımla korunur.

FPC kurulumunun maliyeti de tek bir rakama indirgenemez. Kaynak koordinatörü atama ve eğitimi, WPS/WPQR onay testleri, tahribatsız muayene hizmetleri, ölçüm cihazlarının kalibrasyonu, danışmanlık ve Onaylanmış Kuruluşun denetim ücreti gibi ayrı kalemlerden oluşur. EXC sınıfı ve imalat kapsamı büyüdükçe kalemlerin ağırlığı değişir. Kendi imalatınıza özel bir yol haritası ve gerçekçi bir kalem dökümü için sürecin başında danışmanlık almak, sonradan denetimde çıkacak eksikleri baştan kapatmanıza yardımcı olur. Ayrıntıları netleştirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.