EN 1090 Belgesi Nasıl Alınır? FPC, ISO 3834 Ve Süreç

Taşıyıcı çelik ya da alüminyum eleman üretip Avrupa pazarına arz ediyorsanız EN 1090 kapsamındaki CE işareti çoğu durumda zorunludur. Uygulama sınıfının (EXC) belirlenmesinden Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) kurulumuna, kaynak yönetiminin EN ISO 3834 ile sağlanmasından onaylanmış kuruluş denetimine ve Performans Beyanı (DoP) ile CE işaretlemeye kadar süreci sırasıyla ele alıyoruz. Sistem kurulumu, WPS/WPQR ya da teknik dosya kısmında takılırsanız bir danışmandan destek almak süreci kısaltır.

EN 1090 Belgesi Nedir, Kimi İlgilendirir?

EN 1090, Yapı Malzemeleri Tüzüğü (CPR) kapsamında taşıyıcı çelik ve alüminyum yapı elemanlarının uygunluğunu değerlendiren standart ailesidir. İmalatçı bu kapsamda üretim yapıyorsa, ürünün AB pazarına yasal biçimde çıkabilmesi için CE işaretlemesi gerekir. Standart üç bölümden oluşur ve her biri farklı bir soruyu yanıtlar.

• EN 1090-1 köşe taşıdır; uygunluk değerlendirmesinin ve CE işaretleme çerçevesinin kurallarını koyar. Fabrika Üretim Kontrolü ile performans değerlendirmesi bu bölümde tanımlanır.
• EN 1090-2 çelik yapıların teknik kurallarını verir: kesme, şekillendirme, kaynak, montaj ve muayene gibi imalat aşamaları buradan yönetilir.
• EN 1090-3 aynı çerçeveyi alüminyum yapı elemanları için ele alır.

Konunun genel çerçevesini ve belgenin kapsamını EN 1090 belgesi sayfasında topladık. Buradaki yazı ise tek bir soruya odaklanıyor: belge pratikte hangi adımlarla alınır.

Adım 1: Uygulama Sınıfını (EXC) Belirleyin

Süreç EXC sınıfının tespitiyle başlar. EXC1, EXC2, EXC3 ve EXC4 sırasıyla artan risk ve sıkılığı temsil eder. Uygulama sınıfını imalatçı değil, yapının tasarımcısı belirler; çünkü seçim yapının kullanım amacına, taşıdığı yüke ve olası bir hatanın sonuçlarına göre yapılır. Çoğu yapıda varsayılan sınıf EXC2 olur.

Seçilen sınıf yalnızca kâğıt üzerinde kalan bir etiket değildir. Kaynak gereklilikleri, muayene kapsamı, izlenebilirlik ve personel yetkinliği doğrudan EXC ile sıkılaşır. EXC3 ve EXC4'e çıkıldıkça tahribatsız muayene oranı artar, dokümantasyon ağırlaşır, kaynak kalite yönetimi seviyesi yükselir. Sınıfların imalata yansıyan farklarını EN 1090 uygulama sınıfları (EXC) sayfasında ayrıntılı işledik.

EXC sınıfı yanlış varsayılırsa tüm üretim sistemi yanlış kurulur. Daha düşük bir sınıfa göre hazırlanan FPC ve kaynak dokümantasyonu, projenin gerçek sınıfı yüksek çıktığında denetimde uygunsuzluğa dönüşür. Sınıfı projenin tasarım verisinden teyit etmeden ilerlemeyin.

Adım 2: Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) Sistemini Kurun

EN 1090'ın belkemiği Fabrika Üretim Kontrolü'dür. FPC, hammaddenin girişinden sevkiyata kadar üretimin her aşamasının yazılı kurallarla yönetildiğini ve kayıt altına alındığını gösteren sistemdir. Onaylanmış kuruluş, denetimde aslında bu sistemi değerlendirir.

Sağlam bir FPC şu başlıkları kapsar:

• Malzeme kontrolü ve girdi muayenesi; sertifika (örneğin EN 10204 3.1) takibi ve izlenebilirlik.
• Üretim prosedürleri: kesme, delme, şekillendirme, montaj toleransları.
• Kaynak süreçlerinin yönetimi (Adım 3'te ayrıntılandırılıyor).
• Muayene ve test planı; tahribatsız muayene yöntemleri ve kabul kriterleri.
• Ölçüm ekipmanının kalibrasyonu, uygunsuzluk yönetimi, düzeltici faaliyet.
• Personel yetkinliği, görev tanımları ve kayıt düzeni.

FPC'yi bir kalite yönetim sistemiyle karıştırmamak gerekir; odak noktası ürünün beyan edilen performansı tutarlı biçimde karşılamasıdır. Sistemi kurarken yazılı prosedürlerle sahadaki uygulamanın birbirini tutması belirleyicidir, çünkü denetçi ikisini de görmek ister.

Adım 3: Kaynak Yönetimini EN ISO 3834'e Göre Oturtun

Çelik yapıların büyük bölümü kaynaklıdır. Kaynak varsa EN 1090-2, kaynak kalite yönetiminin EN ISO 3834'e göre kurulmasını zorunlu kılar. Pratikte EXC2 için genellikle EN ISO 3834-3, EXC3 ve EXC4 için EN ISO 3834-2 aranır. Kısacası ISO 3834, EN 1090'ın bağımsız bir hedefi değil, ön şartı olarak değerlendirilir; ayrıntısını ISO 3834 belgesi sayfasında bulabilirsiniz.

Kaynak yönetiminin üç ayağı vardır:

• Kaynak koordinatörü: Yeterli teknik bilgiye sahip (IWE/IWT/IWS gibi) bir sorumlu, kaynakla ilgili tüm kararların ve dokümantasyonun başında durur.
• WPS ve WPQR: Her kaynak işlemi için onaylı bir Kaynak Prosedürü Şartnamesi (WPS) hazırlanır; bu prosedür Kaynak Prosedürü Onay Kaydı (WPQR) ile doğrulanır.
• Kaynakçı sertifikasyonu: Kaynakçılar yaptıkları işin kapsamına uygun geçerli sınav belgelerine sahip olmalıdır.

Koordinatörün atanması, WPS/WPQR setinin tamamlanması ve kaynakçı sınavlarının düzenlenmesi imalatçı için en çok zaman alan kalemlerdir. Danışman bu aşamada prosedür havuzunu projeye göre kurar ve doğrulama testlerini planlar.

Adım 4: Onaylanmış Kuruluş Denetimi

FPC kurulup kaynak yönetimi oturduktan sonra sıra bağımsız denetime gelir. EN 1090-1 kapsamında Fabrika Üretim Kontrolü'nü, yetkilendirilmiş bir üçüncü taraf olan onaylanmış kuruluş belgelendirir. Denetçi tesise gelir, sistemi yerinde inceler, kayıtları kontrol eder ve üretimin beyan edilen performansı sürekli karşıladığını doğrular.

Denetimde sık karşılaşılan eksikler; WPS ile sahadaki uygulamanın uyuşmaması, kaynakçı belgelerinin süresinin dolmuş olması, malzeme izlenebilirliğinin kopması ve muayene kayıtlarının tamamlanmamış olmasıdır. Uygunsuzluklar kapatıldığında kuruluş, FPC'nin sürekliliğini onaylayan belgeyi düzenler. Söz konusu belge, imalatçının CE işaretleme hakkını dayandırdığı temeldir.

Adım 5: Performans Beyanı (DoP) ve CE İşaretleme

Onaylanmış kuruluşun FPC sertifikası alındıktan sonra son adım imalatçıya düşer. Üretici, ürünün beyan edilen performans değerlerini içeren Performans Beyanı'nı (DoP) hazırlar ve ürünü CE işaretiyle piyasaya arz eder. Beyandaki sorumluluk tümüyle üreticinindir; belge alınmış olması bu sorumluluğu üçüncü tarafa devretmez.

CE çerçevesindeki beyan mantığı diğer ürün gruplarıyla aynı temele oturur; uygunluk beyanının ne anlama geldiğini AT uygunluk beyanı sayfasında ayrıca açıkladık.

Süreç Tablosu: Adım, Sorumlu ve Çıktı

Belge Almadan Önce Hazır Olması Gerekenler

Sahada süreci hızlandıran ya da yavaşlatan kalemleri kısa bir listede toplamak işe yarar:

• Projeden teyitli EXC sınıfı.
• Yetkin bir kaynak koordinatörünün atanmış olması.
• Üretimdeki tüm kaynak işlemlerini kapsayan WPS/WPQR seti.
• Geçerli kaynakçı sertifikaları.
• Malzeme izlenebilirliği ve sertifika takip düzeni.
• Kalibrasyonlu ölçüm ve muayene ekipmanı.
• Yazılı FPC prosedürleri ile bunların saha uygulamasıyla örtüşmesi.

Danışman ve Belgelendirici: Roller Karışmasın

İki rolün ayrımı süreci doğru kurmanın anahtarıdır. DIM Danışmanlık bir danışmanlık firmasıdır; sistemi kurar ve yönetir. EXC kararının teyidinden FPC dokümantasyonuna, WPS/WPQR setinin oluşturulmasından kaynak koordinatörünün organizasyonuna, teknik dosyanın derlenmesinden onaylanmış kuruluşa yapılan başvuruya kadar olan hazırlık tarafında çalışırız.

Belgeyi ve CE işaretleme hakkının dayandığı FPC sertifikasını ise bağımsız, akredite bir onaylanmış kuruluş verir. Aynı taraf hem danışmanlık yapıp hem belge veremez; söz konusu bağımsızlık zaten sistemin güvenilirliğinin gereğidir. Danışman süreci kısaltır ve denetimden ilk seferde çıkma olasılığını yükseltir; belgenin kendisini bağımsız kuruluş düzenler.

Maliyeti Belirleyen Kalemler

EN 1090 sürecinin maliyeti tek bir rakama indirgenemez; üretimin yapısına göre değişir. Yatırımı belirleyen başlıca kalemler şunlardır:

Maliyet kalemlerini ve fiyatı etkileyen değişkenleri EN 1090 belgesi fiyatı sayfasında daha ayrıntılı açıkladık. Tesisinize özel bir maliyet çıkarımı için üretim profilinizi paylaşmanız yeterli.

Kısaca: EN 1090 belgesi, doğru EXC sınıfı, sağlam bir FPC ve EN ISO 3834'e göre kurulmuş kaynak yönetimiyle başlar; onaylanmış kuruluşun FPC denetimiyle belgelenir ve imalatçının yayımladığı DoP ile CE işaretlemeye dönüşür. Sistemi baştan doğru kurmak, denetimde tekrar tekrar uygunsuzluk kapatmaktan çok daha hızlı ve ekonomiktir.