Asansör CE Belgesi Ve Monte Edilmiş Asansörün Uygunluk Değerlendirmesi
Asansör CE belgesi, sıradan bir ürün etiketiyle aynı kefeye konur ama sahadaki işleyişi bambaşkadır. Bir jeneratör ya da bir pres fabrikadan tek parça çıkarken belgelenir; asansör ise binaya özgü biçimde kuyusuna monte edildikten sonra, bir bütün hâlinde uygunluk değerlendirmesinden geçer. Montaj firması, güvenlik aksamı üreticisi ve inşaatı yürüten müteahhit için kafa karışıklığı tam da burada başlar. Neyin belgelendiği, kimin sorumlu olduğu ve hangi yolun seçileceği kolayca birbirine karışır.
Dayanak, Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB). Resmî Gazete'de 29 Haziran 2016 tarihinde 29757 sayıyla yayımlandı ve 95/16/AT esaslı eski yönetmeliğin yerini aldı. CE işaretinin genel çerçevesi ve öz-beyan ile üçüncü taraf ayrımı için CE belgesi nedir sayfası başvuru noktasıdır; aşağıda yalnızca asansöre özgü, çoğu firmayı yanıltan noktalar var.
Asansör CE Belgesi Ürünü Değil Monte Edilmiş Asansörü Belgeler
Yönetmeliğin belgelendirme yükümlülüğü, rafta duran bir cihazın değil, montajı tamamlanıp binada kullanıma hazır hâle gelmiş asansörün tamamı üzerinedir. Asansörü monte eden firma, ürünü piyasaya arz ederken —yani binaya kurup teslim ederken— temel sağlık ve güvenlik gereklerine uygun tasarlandığını, imal ve monte edildiğini, test edildiğini güvence altına alır. Kabinin içine görünür, okunur ve kalıcı biçimde CE işaretini iliştirir, ardından AT/AB uygunluk beyanını düzenler. Belgenin konusu tek tek parçalar değil, sahada son hâlini almış tesisin kendisidir.
Aynı marka makine dairesiz asansör, iki ayrı binada farklı kuyu ölçüsü, farklı durak sayısı ve farklı yükle kurulduğunda iki ayrı montaj işi ve iki ayrı uygunluk dosyası doğurur. Fabrikada basılmış tek bir tip onayı, her binadaki kurulumu kendiliğinden kapsamaz.
İki Ayrı Yükümlü Taraf: Montajcı ile Güvenlik Aksamı İmalatçısı
Asansör mevzuatının en ayırt edici yanı, tek değil iki ekonomik operatörü ayrı ayrı sorumlu tutmasıdır.
Asansörü monte eden firma bütün tesisin uygunluğundan sorumludur; tasarım, imalat, montaj ve testin tamamı, asansörün uygunluk değerlendirmesi, teknik dosyası, CE işareti ve uygunluk beyanı ona aittir. Güvenlik aksamı imalatçısı ise Ek-III'te sayılan bileşenin —kapı kilidi, hız regülatörü, tampon, paraşüt tertibatı gibi— tek başına gereklere uymasından sorumludur ve o parçaya ayrı bir CE işareti ile beyan iliştirir.
Mantık yalındır; güvenlik aksamı, farklı montajcılara satılan ve farklı asansörlerde kullanılan bağımsız bir bileşendir, dolayısıyla bileşen düzeyinde üreticisince belgelenir. Asansörün bütünü ise sahada kurulduğu için ayrıca montajcı tarafından bir bütün olarak belgelenir. İki farklı kapsam, iki farklı sorumlu taraf doğurur.
Ek-III Listesinde Hangi Parçalar Güvenlik Aksamı Sayılır?
Yönetmeliğin Ek-III'ünde ayrı CE gerektiren aksam, sınırlı bir liste hâlinde sayılır:
- Durak kapılarını kilitleme tertibatları
- Kabinin düşmesini veya kontrolsüz yukarı/aşağı hareketini önleyen tertibatlar (paraşüt/emniyet freni)
- Aşırı hız sınırlayıcılar (hız regülatörü)
- Tamponlar (enerji depolayan ve enerji harcayan tipler)
- Hidrolik güç devrelerine bağlı, düşmeyi önleyici güvenlik tertibatları
- Elektronik aksam içeren güvenlik şalterleri biçimindeki elektrikli güvenlik tertibatları
Listede yer almayan bir parça —örneğin standart bir kabin butonu ya da aydınlatma— tek başına "güvenlik aksamı" olarak CE'lenmez; asansörün bütününe ait uygunluk kapsamında değerlendirilir.
Asansör CE Belgesi Nasıl Alınır? Madde 19'daki Üç Yol
Monte edilmiş asansörde firmanın önünde üç meşru yol vardır. Üçünün ortak noktası, her yolda bağımsız bir onaylanmış kuruluşun devrede olmasıdır. Asansörde, düşük riskli bazı ürünlerde görülen "üretici kendi beyanıyla CE vurur" yolu yoktur.
Asansör için öz-beyan (self-declaration) seçeneği bulunmaz. Hangi yolu seçerseniz seçin, dört haneli kimlik numarasına sahip bir onaylanmış kuruluş sürece dâhil olmadan CE işareti geçerli olmaz.
| Yol | Neyi kapsar | İlgili Ek / modül | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Tip incelemesi + muayene/kalite | Model asansörün tip incelemesi, ardından her asansöre son muayene ya da ürün/üretim kalite güvencesi | Ek-IV/B tip + Ek-V son muayene, ya da Ek-X / Ek-XII | Seri montaj yapan firmalar |
| Birim doğrulama | Tek bir asansörün hem tasarımı hem montajı doğrudan doğrulanır; model gerekmez | Ek-VIII (Modül G) | Tekil, özel veya standart dışı kuyular |
| Tam kalite güvencesi | Tasarım ve montajı kapsayan kalite sistemi denetlenir ve sürekli gözetilir | Ek-XI (Modül H1) | Kalite sistemi kurmuş kurumsal firmalar |
Modüllerin genel alfabesi —A'dan H'ye uzanan tasarım-üretim mantığı— ayrı bir konudur; asansöre özgü alt kümenin nerede durduğunu görmek için CE uygunluk değerlendirme modülleri sayfası tamamlayıcıdır. Seri iş yapan çoğu KOBİ tip incelemesi ile son muayene ikilisini seçer; tek ve sıra dışı bir kuyuda birim doğrulama (G) öne çıkar; tasarımı da kendi bünyesinde yapan kurumsal firma tam kalite güvencesine (H1) yönelir.
Tip İncelemesi ve Son Muayenede Onaylanmış Kuruluş Sahada Ne Yapar?
Asansör tip incelemesi, onaylanmış kuruluşun bir model asansörün tasarımını inceleyip tip belgesi düzenlemesidir; seri kurulumların referans noktasını oluşturur. Son muayene ise piyasaya arz edilen her asansöre yerinde yapılır. Kabin boş ve tam yüklü çalıştırılır, güvenlik fonksiyonları denenir ve nominal yükün 1,25 katıyla statik test uygulanır. Ekibin doldurduğu proje, hesaplar ve test raporları teknik dosyada toplanır; bir kopya üreticide, bir kopya onaylanmış kuruluşta kalır.
CE işaretinin yanında, işlemi yürüten kuruluşun dört haneli kimlik numarası yer alır. Numaranın kabin içindeki etikette görünür olması, asansörün gerçekten üçüncü taraf denetiminden geçtiğinin en pratik göstergesidir.
Güvenlik Aksamı İçin Ayrı Rejim (Madde 18)
Aksam üreticisi, asansör firmasından bağımsız kendi yolunu izler. Üç seçenek vardır ve hepsinde onaylanmış kuruluş zorunludur: tip incelemesi + rastgele kontrol (Modül B + C2), tip incelemesi + ürün kalite güvencesi (Modül B + E) ya da tam kalite güvencesi (Modül H). Seri üretim yapan ve kalite sistemi kurmuş üretici genellikle E ya da H tarafına, düşük hacimli üretici rastgele kontrole yönelir. Her aksama CE işareti ve kuruluşun kimlik numarası ayrıca iliştirilir.
CE, Periyodik Kontrol ve HYB: Türkiye'de Üç Ayrı Rejim
Sahadaki en yaygın hata, asansörle ilgili üç ayrı yükümlülüğü tek bir "belge" sanmaktır. Ürünün piyasaya arzı (CE), kullanımdaki güvenliğin denetimi (periyodik kontrol) ve bakımı yapan firmanın yeterliliği (HYB) birbirinden bağımsız üç yönetmelikle düzenlenir; farklı taraflar sorumludur, farklı zamanlarda devreye girer.
| Rejim | Ne zaman | Kim yapar / yükümlü | Çıktı |
|---|---|---|---|
| CE / uygunluk | Yeni montaj (piyasaya arz) | Montajcı + aksam imalatçısı; onaylanmış kuruluş | CE işareti |
| Periyodik kontrol | Yılda en az bir kez | Bağımsız A tipi muayene kuruluşu (TÜRKAK akrediteli); yükümlü bina sorumlusu | Yeşil / mavi / sarı / kırmızı etiket |
| Bakım yeterliliği | Ayda en az bir kez | TS 12255 kapsamında HYB'li bakım firması; yükümlü bina sorumlusu | Aylık bakım + firmada HYB |
Yeni ve CE'li bir asansör bile her yıl periyodik kontrolden geçmek zorundadır. Sarı etiket "kusurlu, en fazla 120 gün içinde giderilmeli" anlamına gelir; kırmızı etiketli asansör kullanıma kapatılır ve en fazla 60 gün içinde güvenli hâle getirilmezse ilgili idare mühürleyerek hizmet dışı bırakır. Denetleyen A tipi kuruluşun, bakımı yapan firmadan bağımsız olması şarttır.
Bakım firmasının taşıması gereken Hizmet Yeterlilik Belgesi (HYB) asansörün değil, firmanın belgesidir; CE ya da yeşil etiketle karıştırılmamalıdır. HYB'nin yetkili servis ve SSHYB gibi belgelerden farkı, hizmet yeterlilik belgeleri rehberinde karşılaştırmalı olarak görülebilir.
Asansör, Makine Yönetmeliği Kapsamında Değildir
Binaya kalıcı monte edilen asansör, genel Makine CE belgesi rejiminin değil, kendi özel asansör mevzuatının (lex specialis) konusudur; Makine Yönetmeliği yalnızca asansör mevzuatının karşılamadığı bir tehlike kaldığında tamamlayıcı referans olur. Buna karşın maden kuyusu vinçleri veya sahne asansörü gibi bazı benzer tertibatlar makine tarafında kalır.
Asansör CE Sürecinde En Sık Yapılan Hatalar
Tip incelemesi + son muayene yolunu seçen firmaların çoğu, tip belgesindeki komponent listesinin dışına çıkamayacağını geç fark eder; listede olmayan yeni bir bileşeni eklemek modifikasyon başvurusu gerektirir. İkinci sık hata, kuyu, baş boşluğu ya da kuyu dibi yetersizken standart yola ısrar etmektir; bina kaynaklı risk analizi gerekiyorsa birim doğrulamaya (G) geçilir ve maliyet çoğu zaman müteahhide yansır.
Tip incelemesi + son muayene yolu için ISO 9001 zorunlu değildir; dış kaynaklı mühendislik hizmetiyle de süreç yürütülebilir. Buna karşılık tam kalite güvencesi (H1) ve üretim kalite güvencesi (D) yollarında kurulu bir kalite sistemi şarttır. Kalite sistemi kurmayı düşünüyorsanız ISO 9001 tarafını erken planlamak işi kolaylaştırır.
Belgenin geçerlilik ömrü de sık karıştırılır. Tip belgesinin süresi ile CE işaretinin sürekliliği aynı şey değildir; söz konusu ayrım CE geçerlilik süresi sayfasında ayrıntılıdır. Kamu işine girecek firmalar için asansör CE'si, çoğu zaman ihale dosyasında istenen belgelerden biridir. Sürecin firmanıza özel maliyet kalemlerini CE belgesi fiyatları sayfasından okuyabilir, kuyunuza uygun yolu birlikte belirlemek için ekibimize danışabilirsiniz.
