Hangi Mesleklerde MYK Belgesi Zorunlu? Tehlikeli Ve Çok Tehlikeli İşler

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışan birinin cebinde artık bir belgenin bulunması gerekiyor. Mesleki Yeterlilik Belgesi olmayan bir kaynakçıyı, betonarme demircisini ya da vinç operatörünü işbaşı yaptıran işveren, denetimde ağır bir faturayla karşılaşabilir. Peki hangi meslekler kapsamda, zorunluluk hangi mantığa dayanıyor ve belgesiz çalıştırmanın bedeli ne?

Zorunluluk nereden geliyor?

Mesleki Yeterlilik Kurumu, 5544 sayılı kanunla kurulmuş bir kamu kurumu. Kurumun kendisi belge dağıtmıyor; yetkilendirdiği bağımsız belgelendirme kuruluşları (VOC-Test merkezleri) aracılığıyla Ulusal Yeterliliklere dayalı sınavlar yapılıyor, belge o sınavı geçen adaya veriliyor. Sınav iki ayaklı ilerliyor: teorik bölüm ve gerçek koşullarda ölçülen performans uygulaması.

İşin zorunluluk boyutu 2015'te 6645 sayılı kanunla netleşti. Kanun, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde belirli mesleklerde Mesleki Yeterlilik Belgesi şartını getirdi. Hangi mesleklerin kapsama gireceği ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın Resmî Gazete'de yayımladığı tebliğlerle belirleniyor. İlk tebliğ 40 meslekle başladı, sonraki yıllarda peş peşe eklenen listelerle kapsam iki yüzü aşan meslek grubuna genişledi.

Mantık aslında yalın: yüksek risk taşıyan bir işi yapan kişinin, o işi güvenli biçimde yürütecek yetkinliği kanıtlaması bekleniyor. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının işleri tehlike sınıflarına ayırması da aynı yaklaşımdan besleniyor. Bir mesleğin tehlikeli mi yoksa çok tehlikeli sınıfta mı olduğu, ilgili tebliğ ekiyle belirlenir.

Belge şart olan meslekler hangi işlerde yoğunlaşıyor?

Kapsam tek bir sektörle sınırlı değil. Yine de yoğunluk, kaza istatistiklerinin yüksek olduğu alanlarda toplanıyor. İnşaat, metal ve kaynak, elektrik-mekanik tesisat, ağır makine operatörlüğü ve tehlikeli madde taşımacılığı öne çıkan başlıklar.

İnşaat

Şantiyede iş yapan birçok meslek dalı belge kapsamında. Betonarme demircisi, inşaat işçisi, iskele kurulum elemanı, sıvacı, duvarcı ve ahşap kalıpçı bunların başında geliyor. Yüksekte çalışma ve ağır malzemeyle uğraşma riski, bu grubu çok tehlikeli sınıfa yaklaştırıyor.

Kaynak ve metal işleri

Çelik kaynakçısı, alüminyum kaynakçısı ve doğalgaz çelik boru kaynakçısı gibi meslekler için belge aranıyor. Kaynak işi hem yangın-patlama hem de gaz maruziyeti barındırdığından tebliğlerin ilk sıralarında yer aldı.

Elektrik, mekanik ve ağır ekipman

Asansör montajcısı, asansör bakım-onarımcısı, makine bakımcı ve köprülü vinç operatörü gibi meslekler bu grupta. Ekipmanın kendisi kadar, hatalı bakımın üçüncü kişilere yansıyan riski de belgeyi gerekli kılıyor.

Tehlikeli madde ve lojistik

Tehlikeli madde taşıyan araç sürücüleri ve depolama-elleçleme personeli için de yeterlilik aranıyor. Kimyasalın niteliği, tek bir dikkatsizliğin çevreye ve can güvenliğine yayılmasına yol açabildiği için kapsam burada da geniş tutulmuş.

Tablo örnek niteliğindedir. Bir mesleğin kapsamda olup olmadığı, adı ve seviyesi ilgili Bakanlık tebliğiyle kesinleşir. Aynı meslek adı altında farklı seviyeler (örneğin Seviye 3 ve Seviye 4) bulunabilir; hangi Ulusal Yeterliliğin geçerli olduğunu doğrulamak gerekir.

Belgesiz çalıştırmanın cezası

Kapsamdaki bir meslekte belgesiz personel çalıştıran işverene, çalışan başına idari para cezası uygulanır. Ceza kişi başına hesaplandığı için, birden fazla belgesiz işçi tespit edildiğinde tutar hızla katlanır. Denetimleri İş Teftiş Kurulu müfettişleri yürütür ve eksiklik saha kontrolünde ortaya çıkar.

Cezanın maddi boyutu tek başına da değerlendirilmemeli. Belgesiz bir çalışanın karıştığı iş kazasında, yeterliliğin kanıtlanmamış olması işverenin sorumluluğunu ağırlaştıran bir unsur olarak öne çıkabiliyor. Yargı kararlarında mesleki yeterliliği olmayan kişinin çalıştırılması, kusur değerlendirmesine dahil edilebiliyor.

Belge yalnızca cezadan kaçınmak için değil, işin ehli tarafından yapıldığını ortaya koyan bir güvence olarak da işlev görür. Denetim geldiğinde geriye dönük belge çıkarmak mümkün olmadığından, süreci önceden planlamak tek gerçekçi yol.

Sınav ücreti ve maliyet kalemleri

Belirli mesleklerde sınav ücreti, İşsizlik Sigortası Fonu'ndan bir defaya mahsus karşılanıyor. Aday sınavı geçip belgesini aldığında, o mesleğe ait fon desteği devreye girebiliyor. Doğru mesleği ve doğru merkezi belirlemek burada belirleyici oluyor.

Maliyet tarafında sabit bir rakam vermek yanıltıcı olur, çünkü tutar meslek, seviye ve belgelendirme kuruluşuna göre değişir. Genel kalemler şöyle sıralanabilir:

• Belgelendirme kuruluşunun sınav ve belgelendirme ücreti
• Teorik ve performans sınavlarının uygulama masrafları
• Belge yenileme dönemlerinde tekrarlanan işlem bedelleri
• Gerekirse sınav öncesi hazırlık veya eğitim desteği

Kalem kalem tutarları ve fon desteğinin nasıl işlediğini merak edenler için ayrıntı, Mesleki Yeterlilik Belgesi ücreti yazısında ele alınıyor.

Belge süreli olduğundan geçerlilik süresi dolduğunda yenilenmesi gerekir; yeterlilik belgesinin geçerliliği tipik olarak beş yıldır. Belge Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi ile uyumludur ve e-Devlet üzerinden sorgulanabilir; geçerliliğini teyit etmek isteyen herkes birkaç tıklamayla doğrulayabilir.

Danışman mı, belgelendirici mi? İki rolü karıştırmayın

Süreçte iki ayrı taraf var ve bunları ayırmak, hem zaman hem para kaybını önler. Belgelendirme kuruluşu, MYK tarafından yetkilendirilmiş bağımsız ve akredite kurumdur. Sınavı yapan, değerlendiren ve belgeyi düzenleyen taraf odur. Belgeyi ne DIM Danışmanlık ne de başka bir aracı verebilir.

DIM Danışmanlık ise danışmanlık firmasıdır. Adayın ya da işverenin sürecini kurar, hangi Ulusal Yeterliliğin ve seviyenin doğru olduğunu belirler, dosyayı hazırlar ve başvuruyu yetkili merkeze yönlendirir. İşin belgelendirme kısmı bağımsız kuruluşta kalır; danışmanın işi süreci sorunsuz, doğru merkeze ve doğru meslek koduyla taşımaktır.

Konuya baştan hâkim olmak isteyenler, temel çerçeve için Mesleki Yeterlilik Belgesi nedir yazısına, adım adım başvuru için ise Mesleki Yeterlilik Belgesi nasıl alınır içeriğine göz atabilir.